Bir kimsenin Müslüman olarak yaşayabilmesi için bilmesi gereken asgari bilgiler nelerdir. Bunun için ne yapmalıyız diye sık sık sorulmaktadır.
Bu sorulara verilebilecek en kısa cevap, Müslüman olan bir kişi en azından ilmihal bilgilerini bilmesi gerekir diyebiliriz.
Öncelikle bu konunun önemini anlamak için İslâm ilmihalinde hangi konuların yer aldığına bakmak gerekir.
Bilindiği gibi, bugün mevcut ilmihallerde belli başlı şu konulara ağırlık verilir: İmanın ve İslâmın şartları, ibadetler, helâl ve haram olan şeyler...
Zaten “ilmihal”, hal ilmi, hayat ilmi, İslâmı yaşama ilmi demektir. İslâmiyet de ancak bilerek, öğrenerek yaşanır.
Öğrenmek için de dinî bilgilerin toplu halde bulunduğu bir kitabı okumak gerekecektir ki, bu ihtiyacı büyük ölçüde ilmihal karşılar.
İlmihal bilgisinin temelini Peygamber Efendimizin (a.s.m.) şu hadis-i şerifi teşkil eder:
“İlim tahsil etmek her Müslümanın üzerine farzdır." (İbn-i Mace, Mukaddime:17 )
Reyzâvî, “Hadisteki ilimden maksat, Kâinatın Yaratıcısını tanımak, Onun birliğini ve Resulullahın (a.s.m.) peygamberliğini bilmek; namazın nasıl ve ne gibi hükümler çerçevesinde kılınacağına dair bilgileri öğrenmektir.” der.
Beyhakî, “Hadisteki bilgiden maksat, erginlik çağına ermiş aklı başında bir Müslümanın normal olarak bilmesi beklenen ve bilmemesi düşünülemeyen genel dinî bilgilerdir.” buyurur.
Bazı âlimler de meseleyi şöyle değerlendirmişlerdir:
“Helâl ve haramla, İslâmın şartları ve itikatla alakalı bilgileri öğrenmek farzdır. Ayrıca hadisden, insanların faydasına olan her ilmi öğrenmek kasdedilmiş olabilir. Çünkü Müslümanların ihtiyacını karşılayabilecek ilimleri öğremek bütün Müslümanlara farz-ı kifayedir. İçlerinden bazıları öğrenirse, bu mes'uliyet kalkmış olur.”
Evet, bu izahlarda da görüleceği gibi, ilmihallerde yer alan bilgiler, gerek itikatta, gerekse ibadet ve günlük hayatta her Müslümanın bilmesi gereken konulardır.
Oruç, zekât ve hac için de aynı hususlar geçerlidir. Bu ibadetleri yapabilmek için konuyla ilgili malumatı elde etmek gerekir.
Helâl ve haramla ilgili konular için de aynı şeyleri söylemek mümkündür. Günlük hayatta neyin helâl, neyin haram olduğunu bilmeden İslâmî bir hayatın yaşanamayacağı âşikârdır. Bunları öğrenmek ise farzdır.
Bir müslümanın günlük yaşantısında dini hükümlere uygun yaşayabilmesi için en azından mevcut ilmihal bilgilerini iyice öğrenmeli ve bunları uygulamalıdır.
Zamanla bilgisini arttırarak kendisini geliştirmeyide ihmal etmemelidir.
Mehmet PAKSU
